Image
Doğukan Gürsoy | 22 Temmuz 2026 Çarşamba | Beslenme ve Diyet

Sporcu Beslenmesi Rehberi: 1 Haftalık Sporcu Beslenme Programı Örneği

Sporcu beslenmesi ISSN ve IOC raporlarına göre: günlük protein ve karbonhidrat ihtiyacı, antrenman öncesi ve sonrası beslenme, sıvı alımı, kreatin ve kafein, 80 kilogramlık sporcu için 1 haftalık beslenme programı örneği.

Kısa cevap: Sporcu beslenmesi dört temele dayanır: antrenman yüküne göre ayarlanan enerji, kilogram başına günde 1,4 ile 2,0 gram protein (ISSN), o günün antrenmanına göre kilogram başına 3 ile 12 gram arasında değişen karbonhidrat (IOC) ve egzersiz sırasında vücut ağırlığı kaybını yüzde 2'nin altında tutan sıvı alımı (IOC). 80 kilogramlık bir sporcu için bu, günde 112 ile 160 gram protein demektir.

Konu: Spor beslenmesiKaynak: ISSN ve IOC raporları1 haftalık örnek program5 bilimsel kaynak

Sporcu beslenmesi denince akla ilk gelen soru genelde "ne kadar protein yemeliyim" olur. Oysa performansı belirleyen tablo daha geniştir: enerji dengesi, karbonhidratın antrenman gününe göre ayarlanması, sıvı alımı ve doğru takviyeler birlikte çalışır. Bu rehberde Uluslararası Spor Beslenmesi Derneği (ISSN) ve Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC) raporlarına dayanan bir çerçeveyi ve bunu uygulamaya döken 1 haftalık sporcu beslenme programı örneğini bulacaksınız.

Temel

1. Enerji İhtiyacı

Her beslenme planının başlangıç noktası enerji dengesidir. IOC'nin 2010 spor beslenmesi uzlaşı bildirisine göre enerji ihtiyacı sabit bir sayı değildir; antrenman yükü değiştikçe gün gün ve hafta hafta değişir. Yetersiz enerji alımı yalnızca performansı ve antrenman kazanımlarını değil, sağlığı da olumsuz etkiler. Başlangıç değerinizi günlük kalori ihtiyacı hesaplayıcımızla bulabilirsiniz.

Pratik yaklaşım: haftanızı yoğun antrenman günleri, orta günler ve dinlenme günleri olarak ayırın. Kalori ve karbonhidratı bu gün tipine göre ayarlayın; her gün aynı sayıyı tutturmak yerine haftalık ortalamayı doğru tutmaya odaklanın.

Kalori açığı verirken bile protein hedefinden ve antrenman günlerindeki karbonhidrattan ödün vermemek, kas kaybını ve performans düşüşünü sınırlamanın en etkili yoludur.

Protein

2. Protein: Ne Kadar, Ne Zaman?

ISSN'in 2017 protein bildirisine göre direnç egzersizi ve protein alımı kas protein sentezini birlikte uyarır ve protein antrenmandan önce ya da sonra alındığında bu etki birbirini güçlendirir.

KonuISSN önerisi
Günlük protein (kas kazanımı ve koruma)Kilogram başına 1,4 ile 2,0 gram
Kalori açığında, antrenmanlı kişilerdeKilogram başına 2,3 ile 3,1 grama kadar çıkılabilir
Öğün başınaKilogram başına 0,25 gram ya da 20 ile 40 gram yüksek kaliteli protein
LösinÖğün başına 700 ile 3000 mg
DağılımGün içine eşit olarak, her 3 ile 4 saatte bir
Yatmadan önce30 ile 40 gram kazein, gece boyunca kas protein sentezini artırır

Örnek: 80 kilogramlık bir sporcu günde 112 ile 160 gram protein hedefler. Bunu 4 öğüne bölerse öğün başına 28 ile 40 gram protein düşer. Gün içindeki toplam protein, zamanlamadan daha önemlidir. Yemekle hedefe ulaşmakta zorlanıyorsanız protein tozu rehberimize, günlük ihtiyacın temellerine protein nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Karbonhidrat

3. Karbonhidrat: Antrenman Gününe Göre

Karbonhidrat sabit bir günlük hedef değil, o günün antrenman yüküne göre ayarlanan bir değişkendir. Buna karbonhidrat periyodizasyonu denir. IOC uzlaşısı kapsamında yayımlanan Burke ve arkadaşlarının raporu günlük hedefleri antrenman yüküne göre şöyle veriyor:

Antrenman yüküÖrnekGünlük karbonhidrat
HafifDüşük yoğunluklu ya da teknik çalışmaKilogram başına 3 ile 5 gram
OrtaGünde yaklaşık 1 saat egzersizKilogram başına 5 ile 7 gram
YüksekGünde 1 ile 3 saat orta ve yüksek yoğunlukKilogram başına 6 ile 10 gram
Çok yüksekGünde 4 ile 5 saatten fazlaKilogram başına 8 ile 12 gram

Kuvvet ve vücut geliştirme odaklı sporcular genelde hafif ve orta aralıkta kalırken, uzun süreli dayanıklılık sporcuları üst aralıklara çıkar.

Uygulama

4. 1 Haftalık Sporcu Beslenme Programı Örneği

Aşağıdaki tablo, haftada 5 gün antrenman yapan 80 kilogramlık bir amatör sporcu için örnektir. Protein her gün aynı kalır, karbonhidrat o günün yüküne göre değişir. Kendi kilonuzla gramları yeniden hesaplayın.

GünAntrenmanKarbonhidratProtein
Pazartesi1 saat kuvvet antrenmanı (orta)400 ile 560 g (5 ile 7 g/kg)112 ile 160 g
SalıDinlenme240 ile 400 g (3 ile 5 g/kg)112 ile 160 g
Çarşamba1,5 saat yoğun antrenman (yüksek)480 ile 800 g (6 ile 10 g/kg)112 ile 160 g
PerşembeHafif kardiyo ya da teknik çalışma240 ile 400 g (3 ile 5 g/kg)112 ile 160 g
Cuma1 saat kuvvet antrenmanı (orta)400 ile 560 g (5 ile 7 g/kg)112 ile 160 g
CumartesiMaç ya da uzun antrenman (yüksek)480 ile 800 g (6 ile 10 g/kg)112 ile 160 g
PazarDinlenme240 ile 400 g (3 ile 5 g/kg)112 ile 160 g

Yoğun günlerde ekstra karbonhidratı antrenmandan önceki ve sonraki öğünlere koyun. Dinlenme günlerinde karbonhidrat azalırken öğünler protein, sebze ve meyve ağırlıklı olur. Yağ, kalan kaloriyi tamamlar.

  1. 1. Kahvaltı Protein kaynağı ile tam tahıllı karbonhidrat; yoğun günlerde porsiyon büyür.
  2. 2. Antrenman öncesi öğün (1 ile 4 saat önce) Kilogram başına 1 ile 4 gram karbonhidrat ve bir porsiyon protein; yağ ve lif düşük tutulur.
  3. 3. Antrenman sonrası öğün 20 ile 40 gram protein ve karbonhidrat; aynı gün tekrar antrenman varsa karbonhidrat artırılır.
  4. 4. Akşam öğünü Protein, sebze ve günün kalan karbonhidratı.
  5. 5. Yatmadan önce İsteğe bağlı olarak 30 ile 40 gram kazein ya da yoğurt, peynir gibi kazein içeren besinler.

Gram hedeflerinizi kendi kilonuz ve kalorinizle görmek için makro hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Zamanlama

5. Antrenman Öncesi, Sırası ve Sonrası

ZamanÖneriKaynak
Antrenmandan 1 ile 4 saat önceKilogram başına 1 ile 4 gram karbonhidratBurke 2011
Yaklaşık 1 saatlik yoğun egzersiz sırasındaAz miktarda karbonhidrat, hatta ağzı çalkalamak bile performansı artırabilirBurke 2011
Daha uzun egzersiz sırasındaSaatte 30 ile 60 gram karbonhidratBurke 2011
2,5 saati aşan egzersiz sırasındaSaatte 90 grama kadar, farklı şeker türlerinin karışımıylaBurke 2011
Antrenman sonrası hızlı toparlanmaİlk 4 saat boyunca saatte kilogram başına 1 ile 1,2 gram karbonhidratBurke 2011
Antrenmandan önce ya da sonraProtein alımı etkilidir; asıl belirleyici gün içindeki toplam proteindirISSN 2017

Hızlı toparlanma önerisi, aynı gün ya da ertesi sabah tekrar yoğun antrenmanı olan sporcular içindir. Günde bir kez antrenman yapan biri için antrenman sonrası belirli bir dakika sınırı yoktur; bunu anabolik pencere yazımızda anlattık.

Hidrasyon

6. Sıvı ve Elektrolit

IOC uzlaşısına göre sporcular antrenmana iyi hidrate başlamalı ve egzersiz sırasında vücut ağırlığı kaybını yaklaşık yüzde 2'nin altında tutacak kadar sıvı almalıdır. Terleme fazlaysa, özellikle 2 saati aşan egzersizlerde sıvıya sodyum eklenmesi önerilir. Sıcak ortamda serin içecekler fayda sağlayabilir.

Egzersiz sırasında kilo alacak kadar fazla sıvı içmek, kandaki sodyumun düşmesine (hiponatremi) yol açabilir. "Ne kadar çok su o kadar iyi" yaklaşımı yanlıştır. Antrenman öncesi ve sonrası tartılmak, ne kadar sıvı kaybettiğinizi görmenin en kolay yoludur.

Yağ ve mikro besinler

7. Yağ ve Mikro Besinler

Yağ genellikle protein ve karbonhidrat hedefleri belirlendikten sonra kalan kaloriyi dolduran değişkendir; ancak hormon üretimi ve yağda çözünen vitaminlerin emilimi için çok düşük tutulmamalıdır. IOC uzlaşısına göre çeşitli besinlerden oluşan bir beslenme genellikle vitamin ve mineral ihtiyacını karşılar; kalorisini kısıtlayan ya da besin gruplarını dışlayan sporcularda eksiklik riski artar. Bu durumda kan değerlerinizi hekiminizle takip edin.

Takviyeler

8. Bilimsel Olarak Desteklenen Takviyeler

TakviyeNe söyleniyorKullanım
Kreatin monohidratISSN'e göre yüksek yoğunluklu egzersiz kapasitesini ve yağsız kütleyi artırmak için mevcut en etkili besin takviyesiGünde 3 ile 5 gram
KafeinISSN'e göre birçok çalışmada performansı artırıyor; en tutarlı fayda dayanıklılık egzersizindeKilogram başına 3 ile 6 mg, genellikle egzersizden 60 dakika önce

ISSN'e göre sağlıklı kişilerde kreatinin uzun süreli kullanımı (5 yıla kadar günde 30 grama varan dozlar dahil) güvenli bulunmuştur. Ayrıntılar için kreatin rehberimize ve kafein ve genetik yazımıza bakabilirsiniz. BCAA'nın yeterli protein alan biri için gerekli olup olmadığını BCAA yazımızda ele aldık.

Bu yaklaşım size uygun

  • Düzenli antrenman yapan, performans ya da kas kütlesi hedefi olanlar
  • Antrenman programını gün tipine göre planlayabilenler
  • Hem kuvvet hem dayanıklılık çalışan takım sporcuları

Önce hekiminize danışın

  • Böbrek ya da karaciğer rahatsızlığı olanlar (yüksek protein ve kreatin için)
  • Gebelik ve emzirme dönemindekiler
  • Kafeine duyarlı olanlar ya da kalp ritim bozukluğu olanlar
  • Yeme bozukluğu geçmişi olanlar
Dikkat

9. Sık Yapılan Hatalar

HataNeden sorunÇözüm
Her gün aynı kalori ve karbonhidratAntrenman yüküyle uyumsuz, toparlanmayı zayıflatırKarbonhidratı gün tipine göre ayarlayın
Proteini tek öğüne yığmakGün içinde kas protein sentezinin uyarılma sayısı azalırProteini 3 ile 4 saatte bir dağıtın
Antrenmanda aşırı su içmekHiponatremi riskiKaybınızı tartıyla ölçün, kilo alacak kadar içmeyin
Yoğun günde karbonhidratı kısmakPerformans ve toparlanma düşerEkstra karbonhidratı antrenman çevresine koyun
Takviyeyi temel beslenmenin önüne koymakAsıl farkı yaratan toplam enerji ve makrolardırÖnce temel beslenmeyi oturtun

Antrenman gününüze göre ayarlanan, size özel bir beslenme ve antrenman programı isterseniz

Merak edilenler

10. Sık Sorulan Sorular

Sporcu beslenmesi nasıl olmalı?

Antrenman yüküne göre ayarlanan enerji, kilogram başına günde 1,4 ile 2,0 gram protein, o günün antrenmanına göre değişen karbonhidrat ve egzersizde vücut ağırlığı kaybını yüzde 2'nin altında tutan sıvı alımı temel kurallardır.

1 haftalık sporcu beslenme programı nasıl hazırlanır?

Önce haftanızdaki antrenman günlerini yüküne göre hafif, orta ve yüksek olarak ayırın. Proteini her gün kilogram başına 1,4 ile 2,0 gram sabit tutun, karbonhidratı gün tipine göre kilogram başına 3 ile 10 gram arasında ayarlayın ve yoğun günlerin ekstra karbonhidratını antrenman öncesi ve sonrası öğünlere koyun.

Sporcu günde kaç gram protein almalı?

ISSN'e göre çoğu sporcu için kilogram başına 1,4 ile 2,0 gram yeterlidir. Kalori açığındaki antrenmanlı kişilerde kas kütlesini korumak için 2,3 ile 3,1 grama kadar çıkılabilir.

Karbonhidratı her gün aynı mı almalıyım?

Hayır. Hafif günlerde kilogram başına 3 ile 5 gram, günde yaklaşık 1 saat antrenman yaptığınız günlerde 5 ile 7 gram, daha uzun ve yoğun günlerde 6 ile 10 gram önerilir.

Antrenmandan önce ne zaman yemeliyim?

Antrenmandan 1 ile 4 saat önce, kilogram başına 1 ile 4 gram karbonhidrat ve bir porsiyon protein içeren bir öğün önerilir.

Su içmeyi abartmak zararlı mı?

Evet. Egzersiz sırasında kilo alacak kadar fazla sıvı içmek hiponatremi riski taşır.

Kreatin kimler için uygun değil?

Böbrek rahatsızlığı olanlar kreatin kullanmadan önce hekime danışmalıdır. Sağlıklı kişilerde önerilen dozlarda güvenli kabul edilir.

  • Jäger R, Kerksick CM, Campbell BI ve ark. International Society of Sports Nutrition position stand: protein and exercise. J Int Soc Sports Nutr. 2017;14:20. PubMed 28642676
  • Burke LM, Hawley JA, Wong SH, Jeukendrup AE. Carbohydrates for training and competition. J Sports Sci. 2011;29(Suppl 1):S17-S27. PubMed 21660838
  • IOC consensus statement on sports nutrition 2010. J Sports Sci. 2011;29(Suppl 1):S3-S4. PubMed 22150426
  • Kreider RB, Kalman DS, Antonio J ve ark. International Society of Sports Nutrition position stand: safety and efficacy of creatine supplementation in exercise, sport, and medicine. J Int Soc Sports Nutr. 2017;14:18. PubMed 28615996
  • Guest NS, VanDusseldorp TA, Nelson MT ve ark. International society of sports nutrition position stand: caffeine and exercise performance. J Int Soc Sports Nutr. 2021;18(1):1. PubMed 33388079

Yazan: Doğukan Gürsoy · İnceleyen: İmge Gürsoy · Ekibimizi tanıyın