Haftada Kaç Gün Spor Yapılmalı? Hedefinize Göre Doğru Gün Sayısı
Haftada kaç gün spor yapılmalı? Sağlık, kilo verme, kas yapma ve kuvvet hedefleri için önerilen gün sayısı, Dünya Sağlık Örgütü ve Amerikan Spor Hekimliği Koleji önerileri, haftada 2 ve 3 gün sporun yeterli olup olmadığı, her gün spor yapmanın doğru olup olmadığı, seviyenize göre gün sayısı, kadınlarda ve 40 yaşından sonra antrenman sıklığı ve 2, 3 ve 4 günlük örnek haftalık planlar.
Yayın: · Güncelleme:
Kısa cevap: Sağlık için Dünya Sağlık Örgütü, yetişkinlere haftada 150 ile 300 dakika orta şiddette ya da 75 ile 150 dakika yüksek şiddette aerobik aktivite ve kas güçlendirme egzersizlerini düzenli olarak öneriyor; Amerikan Spor Hekimliği Koleji kas güçlendirmeyi haftada 2 ile 3 gün olarak tanımlıyor. Kas yapmak ve vücudu şekillendirmek için her kas grubunu haftada en az 2 kez çalıştırmak yeterlidir; bu, haftada 3 günlük tüm vücut ya da 4 günlük üst ve alt vücut programıyla sağlanır. Araştırmalara göre haftalık toplam set sayısı eşit olduğunda gün sayısı kas gelişimini belirgin şekilde değiştirmiyor; asıl önemli olan haftalık toplam antrenman miktarı ve bunu sürdürebilmenizdir. Yeni başlayanlar için haftada 2 ile 3 gün, düzenli antrenman yapanlar için 3 ile 4 gün iyi bir başlangıçtır.
"Haftada kaç gün spora gitmeliyim?" sorusu, spora başlayan herkesin ilk sorusudur. Kimi her gün gitmek gerektiğini söyler, kimi haftada iki günün yettiğini. İkisi de kısmen haklıdır, çünkü doğru cevap hedefinize, deneyiminize ve haftanızda gerçekten ayırabileceğiniz zamana bağlıdır. Bu yazıda sağlık, kilo verme, kas yapma ve kuvvet için kaç gün gerektiğini, haftada 3 günün yetip yetmediğini, her gün spor yapmanın doğru olup olmadığını ve gün sayınıza göre örnek planları araştırmalarla anlatıyoruz.
- 1. Hedefe Göre Haftada Kaç Gün?
- 2. Sağlık İçin Haftada Kaç Gün Spor?
- 3. Kas Yapmak ve Şekillenmek İçin Kaç Gün?
- 4. Kilo Vermek İçin Haftada Kaç Gün Spor?
- 5. Haftada 3 Gün Spor Yeterli mi?
- 6. Her Gün Spor Yapılır mı?
- 7. Seviyenize Göre Gün Sayısı
- 8. Kadınlarda ve 40 Yaşından Sonra
- 9. Gün Sayınıza Göre Örnek Planlar
- 10. Kimler Önce Hekime Danışmalı?
- 11. Fitinsane'de Gün Sayısı Nasıl Belirlenir?
- 12. Sık Sorulan Sorular
1. Hedefe Göre Haftada Kaç Gün?
| Hedef | Önerilen gün sayısı | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel sağlık | Haftada 150 ile 300 dakika orta şiddette hareket ve en az 2 gün kas güçlendirme | Dünya Sağlık Örgütü ve Amerikan Spor Hekimliği Koleji |
| Kilo vermek | 2 ile 3 gün ağırlık antrenmanı ve diğer günlerde yürüyüş | Amerikan Spor Hekimliği Koleji |
| Kas yapmak, şekillenmek | Her kas grubu haftada en az 2 kez: 3 gün tüm vücut ya da 4 gün üst ve alt vücut | Schoenfeld meta analizleri |
| Kuvvet artırmak | Haftalık antrenman miktarını artırmak için daha fazla gün, genellikle 3 ile 4 | Grgic meta analizi ve Amerikan Spor Hekimliği Koleji |
| Spora yeni başlamak | 2 ile 3 gün | Amerikan Spor Hekimliği Koleji |
Aşağıdaki bölümlerde her satırın dayandığı araştırmayı ve bunu kendi haftanıza nasıl uygulayacağınızı anlatıyoruz. Antrenman programının bütün değişkenlerini antrenman programı nasıl hazırlanır yazımızda ayrıca ele aldık.
Sağlık2. Sağlık İçin Haftada Kaç Gün Spor?
Araştırma bulgusu: Bull ve ekibinin 2020 tarihli Dünya Sağlık Örgütü kılavuzunda tüm yetişkinlere haftada 150 ile 300 dakika orta şiddette ya da 75 ile 150 dakika yüksek şiddette aerobik aktivite ya da bunların eşdeğer bir birleşimi önerildi. Kılavuz tüm yaş grupları için düzenli kas güçlendirme egzersizini ve oturarak geçen zamanın azaltılmasını öneriyor; hiç hareket etmemektense biraz hareket etmenin daha iyi olduğunu da vurguluyor.
Araştırma bulgusu: Garber ve ekibinin 2011 tarihli Amerikan Spor Hekimliği Koleji pozisyon bildirisinde yetişkinlere haftada en az 5 gün en az 30'ar dakika orta şiddette ya da haftada en az 3 gün en az 20'şer dakika yüksek şiddette kardiyo önerildi. Bunun yanında haftada 2 ile 3 gün tüm büyük kas gruplarını çalıştıran direnç egzersizi ve denge çalışması, haftada en az 2 gün de esneme önerildi.
Pratikte bu, haftada 2 ile 3 gün ağırlık antrenmanı ve neredeyse her gün tempolu yürüyüş ya da benzeri bir aktivite demektir. Önerilen hedefe ulaşamıyorsanız bile daha az egzersiz de fayda sağlar; bildiriye göre bu hedefin altında kalan yetişkinler de egzersizden yararlanır.
Kas3. Kas Yapmak ve Şekillenmek İçin Kaç Gün?
Araştırma bulgusu: Schoenfeld ve ekibinin 2016 meta analizinde antrenman sıklığını karşılaştıran 10 çalışma incelendi. Antrenman hacmi eşit olduğunda bir kas grubunu haftada 2 kez çalıştırmak, haftada 1 kez çalıştırmaktan daha fazla kas büyümesi sağladı (etki büyüklüğü 0,49'a karşı 0,30). Araştırmacılar büyük kas gruplarının haftada en az 2 kez çalıştırılmasını öneriyor; haftada 3 kezin 2 kezden üstün olup olmadığı ise belirlenemedi.
Araştırma bulgusu: Schoenfeld ve ekibinin 2019 meta analizinde 25 çalışma incelendi ve haftalık antrenman hacmi eşit olduğunda yüksek ve düşük antrenman sıklığı arasında kas büyümesi açısından anlamlı fark bulunmadı. Araştırmacılara göre aynı haftalık hacimle kişi, bir kas grubunu haftada kaç kez çalıştıracağını kendi tercihine göre seçebilir.
Araştırma bulgusu: Schoenfeld ve ekibinin 2017 meta analizinde 15 çalışma incelendi ve haftalık set sayısı arttıkça kas büyümesinin de arttığı bir doz yanıt ilişkisi bulundu: Her ek set, kas büyümesindeki yüzde kazancı ortalama yüzde 0,37 artırdı.
Bu üç çalışmanın birlikte söylediği şudur: Kas gelişimini asıl belirleyen, haftada kaç gün spora gittiğiniz değil, her kas grubunu haftada toplam kaç set çalıştırdığınızdır. Gün sayısı ise bu setleri haftaya dağıtmanın bir yoludur. Haftada 2 gün spora gidebilen biri, her iki günde de tüm vücudu çalıştırarak kas gruplarını haftada 2 kez çalıştırmış olur.
| Haftalık gün | Önerilen bölünme | Her kas grubu haftada |
|---|---|---|
| 2 gün | Tüm vücut ve tüm vücut | 2 kez |
| 3 gün | Tüm vücut, 3 antrenman | 3 kez |
| 4 gün | Üst vücut, alt vücut, üst vücut, alt vücut | 2 kez |
| 5 gün | Üst ve alt vücut ile itiş, çekiş, bacak karışımı | 2 kez |
| 6 gün | İtiş, çekiş, bacak programının iki tekrarı | 2 kez |
Bu bölünmelerin artılarını ve eksilerini push pull leg mi, upper lower mı yazımızda karşılaştırdık. Kasın ne kadar sürede görünür şekilde değiştiğini kaç ayda vücut şekillenir yazımızda anlattık.
Kuvvet artırmak isteyenler için
Araştırma bulgusu: Grgic ve ekibinin 2018 meta analizinde 22 çalışmada haftada 1, 2, 3 ve 4 ya da daha fazla gün antrenman yapanların kuvvet artışı karşılaştırıldı; etki büyüklüğü sırasıyla 0,74, 0,82, 0,93 ve 1,08 oldu. Ancak antrenman hacmi eşitlendiğinde gün sayısının kuvvet artışına anlamlı etkisi kalmadı; araştırmacılar etkinin büyük ölçüde artan antrenman hacminden kaynaklandığını belirtiyor.
Kısacası daha fazla gün, haftaya daha fazla set sığdırmanın kolay bir yoludur. Bench press ve squat gibi ana hareketlerinizi geliştirmek istiyorsanız 3 ile 4 gün, toplam hacmi artırmanın pratik bir yoludur.
Kilo verme4. Kilo Vermek İçin Haftada Kaç Gün Spor?
Araştırma bulgusu: Donnelly ve ekibinin 2009 tarihli Amerikan Spor Hekimliği Koleji pozisyon bildirisinde haftada 150 ile 250 dakika orta şiddette fiziksel aktivitenin tek başına yalnızca sınırlı kilo kaybı sağladığı, haftada 250 dakikanın üzerindeki aktivitenin ise anlamlı kilo kaybıyla ilişkili olduğu belirtildi. Aynı bildiriye göre ağırlık antrenmanı kilo kaybını tek başına artırmıyor, ancak yağsız kütleyi artırıp yağ kaybını destekleyebiliyor.
Kilo vermek için en verimli düzen, haftada 2 ile 3 gün ağırlık antrenmanıyla kası korumak ve diğer günlerde yürüyüşle toplam hareketi artırmaktır. Yine de kilo kaybını asıl belirleyen kalori açığıdır; egzersiz gün sayısını artırmak, beslenme düzenlenmeden tek başına yeterli olmaz. Kilo vermenin tüm adımlarını nasıl kilo verilir rehberimizde, kardiyo ile ağırlığın yerini kilo vermek için kardiyo mu ağırlık mı yazımızda anlattık. Günlük adımlarınızın ne kadar kalori yaktığını kaç adım kaç kalori yakar yazımızda hesapladık.
3 gün5. Haftada 3 Gün Spor Yeterli mi?
Çoğu kişi için evet. Haftada 3 günlük tüm vücut programı, her kas grubunu haftada 3 kez çalıştırır; bu, kas gelişimi için önerilen en az 2 kezin üzerindedir. Aradaki günlerde yürüyüş eklendiğinde sağlık için önerilen hareket miktarına da ulaşılır.
Araştırma bulgusu: O'Donovan ve ekibinin 2017 kohort analizinde 40 yaş ve üzerindeki 63.591 kişi incelendi. Haftalık önerilen aktiviteyi yalnızca 1 ya da 2 seansta yapan "hafta sonu sporcularında" tüm nedenlere bağlı ölüm riski, hareketsizlere göre yüzde 30 daha düşüktü (risk oranı 0,70); bu oran düzenli olarak 3 ve daha fazla seans yapanlarda yüzde 35 idi (risk oranı 0,65).
Yani yoğun bir haftada yalnızca 2 gün ayırabiliyorsanız bu da değerlidir. Önemli olan, seçtiğiniz gün sayısını aylarca sürdürebilmektir: Haftada 5 gün planlayıp 2 hafta sonra bırakmak, haftada 3 gün planlayıp bir yıl devam etmekten çok daha az sonuç verir.
Her gün6. Her Gün Spor Yapılır mı?
Her gün hareket etmek faydalıdır; her gün aynı kas grubunu ağır şekilde çalıştırmak ise gerekli değildir. Kaslar antrenman sırasında değil, antrenmanlar arasındaki dinlenme sürecinde gelişir. Bu yüzden ağır antrenman günlerinin arasına yürüyüş, esneme ya da hafif bisiklet gibi aktif dinlenme günleri koymak en dengeli yaklaşımdır.
| Gün tipi | Ne yapılır | Neden |
|---|---|---|
| Ağırlık günü | Ana hareketlerle tüm vücut ya da bölge antrenmanı | Kas ve kuvvet gelişimi |
| Aktif dinlenme | Tempolu yürüyüş, hafif bisiklet, esneme | Toplam hareketi artırır, toparlanmayı zorlaştırmaz |
| Tam dinlenme | Hafif günlük hareket | Yorgunluk birikiyorsa toparlanma için |
Uyku da toparlanmanın parçasıdır; yetersiz uyku antrenmanlar arasındaki gelişimi yavaşlatır. Bu konuyu uyku ve kas protein sentezi yazımızda anlattık. Sürekli yorgun hissediyor ve performansınız haftalarca düşüyorsa antrenman platosu yazımıza göz atın.
Seviye7. Seviyenize Göre Gün Sayısı
Araştırma bulgusu: Amerikan Spor Hekimliği Koleji'nin 2009 pozisyon bildirisinde ağırlık antrenmanı için yeni başlayanlara haftada 2 ile 3 gün, yaklaşık 6 aylık düzenli deneyimi olan orta seviyedekilere haftada 3 ile 4 gün, yıllardır antrenman yapan ileri seviyedekilere ise haftada 4 ile 5 gün önerildi.
| Seviye | Tanım | Haftalık gün |
|---|---|---|
| Yeni başlayan | Hiç ağırlık çalışmamış ya da yıllardır ara vermiş | 2 ile 3 gün |
| Orta | Yaklaşık 6 aydır düzenli çalışıyor | 3 ile 4 gün |
| İleri | Yıllardır düzenli çalışıyor | 4 ile 5 gün |
Yeni başlıyorsanız gün sayısından önce hareketleri doğru öğrenmeye odaklanın. Hareketlerin doğru yapılışını egzersiz kütüphanemizde video ve adım adım anlatımlarla bulabilirsiniz. Spora yeni başlıyorsanız ilk 12 haftanın adım adım planını spora nasıl başlanır rehberimizde anlattık.
Kadınlar ve 40+8. Kadınlarda ve 40 Yaşından Sonra
Grgic ve ekibinin 2018 meta analizinde antrenman sıklığının kuvvet artışı üzerindeki etkisi kadınlarda anlamlı çıktı; orta yaşlı ve yaşlı yetişkinlerde ise anlamlı bulunmadı. Pratik anlamı şu: 40 yaşından sonra haftada 2 ile 3 gün düzenli ağırlık antrenmanı, daha sık ama düzensiz antrenmandan daha değerlidir. Bu yaş grubuna uygun planı 40 yaş üstü kadınlar için spor programı yazımızda, menopoz dönemine özel önerileri menopozda hangi spor yapılmalı yazımızda anlattık. Ağırlık çalışınca iri görünme endişesine de kadınlar ağırlık çalışınca kaslanır mı yazımızda cevap verdik.
Planlar9. Gün Sayınıza Göre Örnek Planlar
Aşağıdaki planlar genel bir çerçevedir. Antrenman günlerinde bir antrenman, ısınma ve soğumayla birlikte ortalama 60 dakika sürer. Evde çalışıyorsanız 3 günlük hazır plan için evde spor programı yazımıza bakabilirsiniz.
| Gün | 2 günlük plan | 3 günlük plan | 4 günlük plan |
|---|---|---|---|
| Pazartesi | Tüm vücut | Tüm vücut A | Üst vücut |
| Salı | Yürüyüş | Yürüyüş | Alt vücut |
| Çarşamba | Yürüyüş | Tüm vücut B | Yürüyüş |
| Perşembe | Tüm vücut | Yürüyüş | Üst vücut |
| Cuma | Yürüyüş | Tüm vücut A | Alt vücut |
| Cumartesi | Uzun yürüyüş | Uzun yürüyüş | Uzun yürüyüş |
| Pazar | Dinlenme | Dinlenme | Dinlenme |
Günleri kendi takviminize göre kaydırabilirsiniz; önemli olan aynı kas grubunu art arda iki gün ağır çalıştırmamak ve her kas grubunu haftada en az 2 kez çalıştırmaktır.
Uygunluk10. Kimler Önce Hekime Danışmalı?
Bu rehber size uygun
- Spora yeni başlayan ya da ara verip dönen sağlıklı yetişkinler
- Haftasını spora göre planlamak isteyenler
- Kilo vermek, kas yapmak ya da sağlığını korumak isteyenler
- Evde ya da salonda düzenli antrenman yapmak isteyenler
Önce hekiminize danışın
- Kalp damar hastalığı, kontrolsüz yüksek tansiyon ya da diyabet tanısı olanlar
- Yakın zamanda ameliyat olanlar ya da eklem ağrısı ve sakatlık geçmişi olanlar
- Hamileler ve doğum sonrası dönemdekiler
- Düzenli ilaç kullananlar
Egzersiz sırasında göğüs ağrısı, nefes darlığı ya da baş dönmesi hissederseniz egzersizi bırakın ve hekiminize başvurun.
Fitinsane11. Fitinsane'de Gün Sayısı Nasıl Belirlenir?
Fitinsane koçluğunda haftanızı biz değil, siz belirlersiniz: Programınız, haftada antrenmana gerçekten ayırabileceğiniz gün sayısına göre yazılır. Antrenman ve beslenme programlarınızı kurucularımız Doğukan Gürsoy ve İmge Gürsoy bizzat yazar.
| Adım | Fitinsane'de nasıl işliyor |
|---|---|
| Sizi tanımak | Başlangıç Raporu'nda hedefiniz, sağlık durumunuz, sakatlık geçmişiniz, ekipman erişiminiz ve haftada antrenmana ayırabileceğiniz gün sayısı sorulur |
| Programın hazırlanması | Antrenman ve beslenme programlarınız 1 ile 7 gün içinde yazılıp uygulamaya yüklenir |
| Takip | Öğün ve antrenman fotoğraflarınızı her gün yüklersiniz; her pazar kilo ve bel ölçünüzü girersiniz |
| Güncelleme | 3 ay ve üzeri paketlerde programlarınız her ay, aylık rapora göre yeniden yazılır |
| İletişim | Sorularınıza 12 saat içinde yanıt verilir; soru sayısında sınır yoktur |
Sürecin ilk ayda nasıl ilerlediğini online koçlukta ilk 30 gün yazımızda adım adım anlattık.
Haftanıza sığan gün sayısına göre yazılmış bir antrenman ve beslenme programı isterseniz, size uygun paketi birkaç soruyla bulabilirsiniz.
Kıyafet notu: Antrenmanlarınızda hareket özgürlüğü için seamless spor tayt koleksiyonumuza göz atabilirsiniz.
Merak edilenler12. Sık Sorulan Sorular
Haftada kaç gün spor yapılmalı?
Sağlık için Dünya Sağlık Örgütü haftada 150 ile 300 dakika orta şiddette aerobik aktivite ve düzenli kas güçlendirme öneriyor. Kas yapmak için her kas grubunu haftada en az 2 kez çalıştırmak yeterlidir; bu, haftada 3 günlük tüm vücut ya da 4 günlük üst ve alt vücut programıyla sağlanır. Yeni başlayanlar için haftada 2 ile 3 gün iyi bir başlangıçtır.
Haftada 3 gün spor yeterli mi?
Çoğu kişi için evet. Haftada 3 günlük tüm vücut programı her kas grubunu haftada 3 kez çalıştırır. Schoenfeld ve ekibinin 2019 meta analizinde haftalık antrenman hacmi eşit olduğunda daha sık antrenman kas gelişimini anlamlı şekilde artırmadı.
Haftada 2 gün spor yeterli mi?
Başlangıç ve sağlık için yeterli olabilir. O'Donovan ve ekibinin 2017 analizinde önerilen aktiviteyi 1 ya da 2 seansta yapan 40 yaş üstü kişilerde ölüm riski, hareketsizlere göre yüzde 30 daha düşüktü. Kas gelişimi için iki günde de tüm vücudu çalıştırmak gerekir.
Her gün spor yapmak doğru mu?
Her gün hareket etmek faydalıdır, ancak aynı kas grubunu her gün ağır çalıştırmak gerekli değildir. Ağırlık günlerinin arasına yürüyüş, esneme ya da hafif bisiklet gibi aktif dinlenme günleri koymak daha dengelidir.
Kilo vermek için haftada kaç gün spor yapmalıyım?
Haftada 2 ile 3 gün ağırlık antrenmanı ve diğer günlerde yürüyüş iyi bir düzendir. Amerikan Spor Hekimliği Koleji'ne göre haftada 250 dakikanın üzerindeki aktivite anlamlı kilo kaybıyla ilişkili; yine de kilo kaybını asıl belirleyen kalori açığıdır.
Kas yapmak için haftada kaç gün antrenman yapmalıyım?
Her kas grubunu haftada en az 2 kez çalıştıracak bir düzen yeterlidir. Schoenfeld ve ekibinin 2016 meta analizinde haftada 2 kez çalıştırmak 1 kezden daha fazla kas büyümesi sağladı; 2017 meta analizinde ise haftalık set sayısı arttıkça kas büyümesi de arttı.
Spora yeni başlayanlar haftada kaç gün gitmeli?
Amerikan Spor Hekimliği Koleji yeni başlayanlara haftada 2 ile 3 gün öneriyor. İlk haftalarda gün sayısından çok hareketleri doğru öğrenmek ve düzeni oturtmak önemlidir.
Bir antrenman ne kadar sürmeli?
Isınma ve soğumayla birlikte bir antrenman ortalama 60 dakika sürer. Toplam süre, haftalık set sayınıza ve setler arası dinlenmenize göre değişir.
Fitinsane programımın gün sayısını nasıl belirliyor?
Başlangıç Raporu'nda haftada antrenmana ayırabileceğiniz gün sayısını siz belirtirsiniz. Kurucularımız programınızı bu gün sayısına, hedefinize ve ekipman erişiminize göre bizzat yazar; 3 ay ve üzeri paketlerde program her ay yeniden yazılır.
- Bull FC, Al-Ansari SS, Biddle S ve ark. World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour. Br J Sports Med. 2020;54(24):1451-1462. PubMed 33239350
- Garber CE, Blissmer B, Deschenes MR ve ark. American College of Sports Medicine position stand. Quantity and quality of exercise for developing and maintaining cardiorespiratory, musculoskeletal, and neuromotor fitness in apparently healthy adults. Med Sci Sports Exerc. 2011;43(7):1334-1359. PubMed 21694556
- Schoenfeld BJ, Ogborn D, Krieger JW. Effects of resistance training frequency on measures of muscle hypertrophy: a systematic review and meta-analysis. Sports Med. 2016;46(11):1689-1697. PubMed 27102172
- Schoenfeld BJ, Grgic J, Krieger J. How many times per week should a muscle be trained to maximize muscle hypertrophy? A systematic review and meta-analysis of studies examining the effects of resistance training frequency. J Sports Sci. 2019;37(11):1286-1295. PubMed 30558493
- Schoenfeld BJ, Ogborn D, Krieger JW. Dose-response relationship between weekly resistance training volume and increases in muscle mass: a systematic review and meta-analysis. J Sports Sci. 2017;35(11):1073-1082. PubMed 27433992
- Grgic J, Schoenfeld BJ, Davies TB ve ark. Effect of resistance training frequency on gains in muscular strength: a systematic review and meta-analysis. Sports Med. 2018;48(5):1207-1220. PubMed 29470825
- Donnelly JE, Blair SN, Jakicic JM ve ark. American College of Sports Medicine Position Stand. Appropriate physical activity intervention strategies for weight loss and prevention of weight regain for adults. Med Sci Sports Exerc. 2009;41(2):459-471. PubMed 19127177
- O'Donovan G, Lee IM, Hamer M, Stamatakis E. Association of "weekend warrior" and other leisure time physical activity patterns with risks for all-cause, cardiovascular disease, and cancer mortality. JAMA Intern Med. 2017;177(3):335-342. PubMed 28097313
- American College of Sports Medicine. Progression models in resistance training for healthy adults. Med Sci Sports Exerc. 2009;41(3):687-708. PubMed 19204579
Yazan: Doğukan Gürsoy, Enerji Sistemleri Mühendisi ve Fitness Koçu · İnceleyen: İmge Gürsoy, Yüksek Hemşire, Pilates ve Fitness Eğitmeni. Fitinsane'nin kurucularıdır; 2019'dan bu yana 5.000'den fazla danışanla online koçluk yürütmektedirler.