Kardiyo Nedir? Çeşitleri, Faydaları, Ne Kadar Yapılmalı ve Kilo Verdirir mi?
Kardiyo nedir, ne demek, LISS, HIIT ve zone 2 farkı nedir, haftada kaç dakika yapılmalı, kilo verdirir mi, kasları eritir mi, aç karnına yapılmalı mı; evde ve salonda kardiyo hareketleri ve araştırmalar.
Yayın: · Güncelleme:
Kısa cevap: Kardiyo, kalp atışınızı ve nefesinizi hızlandıran, büyük kas gruplarını dakikalarca ritmik şekilde çalıştıran egzersizlerin genel adıdır; tempolu yürüyüş, koşu, bisiklet, yüzme ve ip atlama en bilinen örnekleridir. Dünya Sağlık Örgütü yetişkinlere haftada 150 ile 300 dakika orta şiddetli ya da 75 ile 150 dakika yüksek şiddetli aerobik aktivite öneriyor. Kardiyo tek başına da kilo verdirir, ama en iyi sonuç kalori açığı ve ağırlık antrenmanıyla birlikte alınır. Yüksek yoğunluklu aralıklı kardiyo (HIIT) ile sabit tempolu kardiyo yağ kaybında benzer sonuç verir; HIIT daha az zaman ister.
"Kilo vermek için kardiyo yapmam lazım" cümlesini neredeyse her yeni danışanımızdan duyuyoruz. Ama kardiyonun ne olduğu, hangi türünün kime uyduğu, haftada ne kadar yapılması gerektiği ve kasları eritip eritmediği konusunda kafalar çok karışık. Bu yazıda kardiyoyu araştırmalarla, sade bir dille anlatıyoruz.
- 1. Kardiyo Nedir, Ne Demek?
- 2. Kardiyo Çeşitleri: LISS, HIIT ve Zone 2
- 3. Kardiyonun Faydaları
- 4. Kardiyo Kilo Verdirir mi?
- 5. Haftada Ne Kadar Kardiyo Yapılmalı?
- 6. Evde ve Salonda Kardiyo Hareketleri
- 7. Aç Karnına Kardiyo Daha Çok Yağ Yakar mı?
- 8. Kardiyo Kasları Eritir mi?
- 9. Sık Yapılan Hatalar
- 10. Kimler Dikkat Etmeli
- 11. Fitinsane'de Kardiyo Nasıl Planlanır?
- 12. Sık Sorulan Sorular
1. Kardiyo Nedir, Ne Demek?
Kardiyo, kalp ve damar sistemi anlamına gelen "kardiyovasküler" kelimesinin kısaltmasıdır; aerobik egzersiz olarak da bilinir. Kalp atışınızı ve nefes alıp verişinizi yükselten, büyük kas gruplarını (özellikle bacakları) kesintisiz ve ritmik şekilde çalıştıran her egzersiz kardiyodur. Bu sırada vücut enerjisini büyük ölçüde oksijen kullanarak üretir; bu yüzden kardiyo kalbin, akciğerlerin ve kasların oksijen kullanma kapasitesini geliştirir.
Ağırlık antrenmanından farkı amacındadır: ağırlık antrenmanı kası kuvvetli yükle kısa sürede zorlar ve kas kütlesini artırır; kardiyo ise daha hafif bir yükü uzun süre sürdürür ve kalp damar dayanıklılığını artırır. İkisi birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.
Konuşma testi: Yoğunluğu ölçmenin en basit yolu konuşmaktır. Orta yoğunlukta konuşabilirsiniz ama şarkı söyleyemezsiniz; yüksek yoğunlukta birkaç kelimeden fazlasını söylemek zorlaşır. Nabzınıza göre bölgelerinizi nabız bölgesi hesaplama aracımız ile hesaplayabilirsiniz.
2. Kardiyo Çeşitleri: LISS, HIIT ve Zone 2
| Tür | Nasıl yapılır | Kime uygun |
|---|---|---|
| LISS (düşük yoğunluk, sabit tempo) | Rahat konuşabileceğiniz tempoda 30 ile 60 dakika; tempolu yürüyüş, hafif bisiklet | Yeni başlayanlar, eklem hassasiyeti olanlar |
| MICT (orta yoğunluk, sürekli) | Konuşabildiğiniz ama şarkı söyleyemediğiniz tempoda 20 ile 45 dakika; hafif koşu, eliptik, yüzme | Kondisyonunu artırmak isteyen herkes |
| Zone 2 | Orta yoğunluğun alt sınırı, nabız bölgelerinin 2. bölgesi; yokuşsuz koşu, bisiklet | Dayanıklılığını uzun vadede geliştirmek isteyenler |
| HIIT (yüksek yoğunluk, aralıklı) | Kısa ve çok zorlayıcı yüklenmeler, aralarda dinlenme; örneğin 30 saniye hızlı, 60 ile 90 saniye yavaş bisiklet | Zamanı kısıtlı, belli bir kondisyona ulaşmış olanlar |
Hangi türün "en iyi" olduğundan çok, hangisini düzenli sürdürebileceğiniz önemlidir. Çoğu kişi için en iyi başlangıç haftanın çoğu günü tempolu yürüyüştür; kondisyon geliştikçe haftada bir iki gün HIIT eklenebilir. Nabız aralıklarının yağ yakımıyla ilişkisini yağ yakım bölgesi yazımızda ayrıca anlattık.
Faydalar3. Kardiyonun Faydaları
Araştırma bulgusu: Kodama ve ekibinin 2009 meta analizinde 33 çalışmada 102.980 sağlıklı yetişkin incelendi. Kardiyorespiratuvar kondisyondaki her 1 MET'lik artış (yaklaşık saatte 1 km daha hızlı koşabilmek), tüm nedenlere bağlı ölüm riskinde yüzde 13, kalp damar hastalığı riskinde yüzde 15 azalmayla ilişkiliydi. Kondisyonu düşük olanların ölüm riski, kondisyonu yüksek olanlara göre 1,7 kat fazlaydı.
Dünya Sağlık Örgütü: DSÖ'nün fiziksel aktivite bilgi notuna göre yeterince hareket etmeyen kişilerin ölüm riski yeterince hareket edenlere göre yüzde 20 ile 30 daha yüksek; dünyada yetişkinlerin yüzde 31'i haftada en az 150 dakika orta şiddetli aktivite önerisini karşılamıyor.
DSÖ'ye göre düzenli fiziksel aktivite kalp damar hastalığına bağlı ölüm, tip 2 diyabet, yüksek tansiyon ve bazı kanser türlerinin riskini azaltır; ruh sağlığını, uykuyu ve vücut yağ ölçümlerini iyileştirir. Kardiyo bu faydaların en kolay erişilen yoludur; insülin direnciyle ilişkisini insülin direnci ve egzersiz yazımızda ele aldık.
Kilo verme4. Kardiyo Kilo Verdirir mi?
Araştırma bulgusu: Donnelly ve ekibinin 2013 çalışmasında fazla kilolu ve obez 141 genç yetişkin 10 ay boyunca haftada 5 gün, gözetim altında, seans başına 400 ya da 600 kalori harcayacak şekilde kardiyo yaptı ve beslenmesini değiştirmedi. 400 kalorilik grup ortalama 3,9 kg (yüzde 4,3), 600 kalorilik grup 5,2 kg (yüzde 5,7) verdi; egzersiz yapmayan kontrol grubu ise 0,5 kg aldı. Kadınlar ve erkekler arasında fark çıkmadı.
Araştırma bulgusu: Wewege ve ekibinin 2017 meta analizinde 18 ile 45 yaş arası fazla kilolu ve obez yetişkinlerde 13 çalışma incelendi (ortalama 10 hafta, haftada 3 seans). HIIT de sabit tempolu kardiyo da toplam yağ kütlesini ve bel çevresini azalttı; aralarında fark yoktu, ama HIIT yaklaşık yüzde 40 daha az zaman gerektirdi.
Pratik sonuç: Kardiyo tek başına da kilo verdirir, ama 10 ayda yaklaşık 4 ile 5 kg gibi ılımlı bir hızda. Kilo kaybını asıl belirleyen kalori açığıdır; kardiyo bu açığı büyütmenin bir yoludur. En iyi sonuç kalori açığı sağlayan bir beslenme, ağırlık antrenmanı ve düzenli kardiyonun birlikte uygulanmasıyla alınır. Bu dengeyi yağ yakımı ve kalori açığı, kardiyo ile ağırlığın karşılaştırmasını kilo vermek için kardiyo mu ağırlık mı yazımızda anlattık; bir aktivitede kaç kalori yaktığınızı kalori yakma hesaplama aracımız ile görebilirsiniz.
Süre5. Haftada Ne Kadar Kardiyo Yapılmalı?
DSÖ önerisi: Dünya Sağlık Örgütü'nün fiziksel aktivite kılavuzuna göre yetişkinler haftada en az 150 ile 300 dakika orta şiddetli ya da 75 ile 150 dakika yüksek şiddetli aerobik aktivite (ya da ikisinin eşdeğer bir karışımını) yapmalı; ayrıca haftada en az 2 gün tüm büyük kas gruplarını çalıştıran kas güçlendirme egzersizi eklemeli. Orta şiddetli aktiviteyi haftada 300 dakikanın üzerine çıkarmak ek sağlık yararı sağlar.
| Haftalık plan | Toplam | Kime uygun |
|---|---|---|
| 5 gün × 30 dakika tempolu yürüyüş | 150 dakika orta şiddet | Yeni başlayanlar |
| 3 gün × 25 dakika koşu ya da HIIT | 75 dakika yüksek şiddet | Zamanı kısıtlı, kondisyonu iyi olanlar |
| 3 gün × 40 dakika yürüyüş + 2 gün × 15 dakika HIIT | 120 dakika orta + 30 dakika yüksek şiddet | Kilo vermek ve kondisyon kazanmak isteyenler |
| Günlük adım hedefi + haftada 2 gün bisiklet | Adım sayısına göre değişir | Masa başı çalışanlar |
Bu sürelere ağırlık antrenmanınızı da eklemeyi unutmayın. Haftalık gün planını haftada kaç gün spor yapılmalı yazımızda, yürüyüşün kaç kalori yaktığını kaç adım kaç kalori yakar yazımızda hesapladık.
Hareketler6. Evde ve Salonda Kardiyo Hareketleri
| Hareket | Nerede ve yoğunluk | Not |
|---|---|---|
| Tempolu yürüyüş | Dışarıda, koşu bandında; düşük ile orta | Eklem dostu; her seviyeye uygun |
| Koşu | Dışarıda, koşu bandında; orta ile yüksek | Yeni başlıyorsanız yürüyüş ve koşuyu dönüşümlü yapın |
| Bisiklet ve kondisyon bisikleti | Dışarıda, salonda, evde; düşük ile yüksek | Dizlere binen darbe azdır; HIIT için uygundur |
| Yüzme | Havuz; orta ile yüksek | Eklemlere en az yük bindiren seçeneklerden biri |
| Eliptik | Salon; orta | Koşuya göre daha az darbeli |
| Kürek ergometresi | Salon; orta ile yüksek | Sırt ve bacakları birlikte çalıştırır |
| Merdiven çıkma ve step | Ev, apartman, salon; orta ile yüksek | Kısa sürede nabzı yükseltir |
| İp atlama | Ev, dışarısı; yüksek | Az yer ister; ayak bileği ve diz hassasiyetinde dikkat |
| Jumping jack | Ev; orta ile yüksek | Ekipmansız ısınma ve HIIT hareketi |
| Mountain climber | Ev; yüksek | Karın kaslarını da çalıştırır |
| Dans ve aerobik dersleri | Ev, stüdyo; orta | Sürdürmesi keyifli olduğu için düzen kurmayı kolaylaştırır |
Evde ekipmansız bir kardiyo antrenmanı için jumping jack, mountain climber ve yerinde tempolu yürüyüşü 30 saniye çalışma, 30 saniye dinlenme şeklinde 10 ile 20 dakika dönüşümlü yapabilirsiniz. Kardiyoyu ağırlık antrenmanıyla birlikte planlamak için evde spor programı yazımıza bakabilirsiniz.
Aç karnına7. Aç Karnına Kardiyo Daha Çok Yağ Yakar mı?
Araştırma bulgusu: Schoenfeld ve ekibinin 2014 çalışmasında kalori açığıyla beslenen 20 genç kadın 4 hafta boyunca haftada 3 gün, 1 saat sabit tempolu kardiyo yaptı; yarısı sabah aç karnına, yarısı yemek yedikten sonra çalıştı. İki grup da kilo ve yağ kaybetti, ama gruplar arasında hiçbir ölçümde fark çıkmadı.
Pratik sonuç: Aç karnına kardiyo yapmak ek yağ kaybı sağlamaz. Sabah aç karnına kendinizi iyi hissediyorsanız yapabilirsiniz; başınız dönüyorsa ya da performansınız düşüyorsa hafif bir şey yedikten sonra çalışın. Belirleyici olan günün toplam kalori dengesidir.
Kas8. Kardiyo Kasları Eritir mi?
Araştırma bulgusu: Lundberg ve ekibinin 2022 meta analizinde 15 çalışma incelendi. Ağırlık antrenmanına kardiyo eklemek, kasın bütün olarak büyümesini olumsuz etkilemedi; kas lifi düzeyinde ise küçük bir olumsuz etki görüldü. Bu etki kardiyo koşuyla yapıldığında belirginleşti, bisikletle yapıldığında görülmedi. Antrenman sırası ve sıklığı sonucu değiştirmedi.
Pratik sonuç: Makul miktarda kardiyo kaslarınızı eritmez. Kas kazanmak ya da korumak istiyorsanız ağırlık antrenmanını programın merkezinde tutun, yeterli protein alın ve kardiyonun bir kısmını bisiklet gibi darbesiz yöntemlerle yapın. Kilo verirken kas kaybını önlemenin yollarını yağ yakıp kas yapmak yazımızda anlattık.
Dikkat9. Sık Yapılan Hatalar
| Hata | Neden sorun | Düzeltme |
|---|---|---|
| Sadece kardiyo yapmak | Kilo verirken kas kaybı riski artar | Haftada en az 2 gün ağırlık antrenmanı ekleyin |
| Her gün HIIT yapmak | Toparlanma yetmez, sakatlık ve tükenmişlik riski artar | HIIT'i haftada 1 ile 3 günle sınırlayın, diğer günler düşük yoğunluk yapın |
| Kardiyo yaptım diye fazla yemek | Yakılan kalori kolayca geri alınır | Kalori açığını beslenmeyle koruyun |
| Hep aynı süre ve tempoda kalmak | Vücut alışır, kondisyon gelişimi durur | Süreyi, tempoyu ya da eğimi kademeli artırın |
| Isınmadan başlamak | Kalp ve eklemler yüke hazırlıksız yakalanır | İlk 5 dakikayı hafif tempoda geçirin |
Kardiyo ve diyetle kilo kaybınız durduysa kilo vermem durdu, ne yapmalıyım yazımıza bakabilirsiniz.
Uygunluk10. Kimler Dikkat Etmeli
Bu hareket size uygun
- Kilo vermek ve kondisyonunu artırmak isteyenler
- Masa başı çalışan, gün içinde az hareket edenler
- Kalp damar sağlığını korumak isteyen her yaştan yetişkin
- Menopoz döneminde aktif kalmak isteyen kadınlar
Dikkatli olun veya alternatif seçin
- Kalp damar hastalığı, kontrolsüz yüksek tansiyon ya da diyabet tanısı olanlar (önce hekiminize danışın)
- Hamileler ve doğum sonrası dönemdekiler (hekim onayıyla)
- Diz, kalça ya da bel ağrısı olanlar (darbesiz yöntemleri seçin)
- Uzun süre hareketsiz kalıp yeni başlayanlar (düşük yoğunlukla başlayın)
Kardiyo sırasında göğüs ağrısı, nefes darlığı, baş dönmesi ya da düzensiz kalp atışı hissederseniz egzersizi bırakın ve hekiminize başvurun.
40 yaş üstü kadınlar için kardiyo ve ağırlığın birlikte planlandığı örnek bir hafta için 40 yaş üstü kadınlar için spor programı, menopoz dönemine özel öneriler için menopozda hangi spor yapılmalı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Fitinsane11. Fitinsane'de Kardiyo Nasıl Planlanır?
Fitinsane koçluğunda antrenman ve beslenme programınız size göre yazılır. Programları kurucularımız Doğukan Gürsoy ve İmge Gürsoy bizzat yazar.
| Adım | Fitinsane'de nasıl işliyor |
|---|---|
| Sizi tanımak | Başlangıç Raporu'nda yaşınız, sağlık durumunuz, sakatlık geçmişiniz, hedefiniz ve ekipman erişiminiz sorulur |
| Programın hazırlanması | Antrenman ve beslenme programlarınız 1 ile 7 gün içinde yazılıp uygulamaya yüklenir |
| Takip | Her pazar kilo ve bel ölçünüzü girersiniz |
| İletişim | Sorularınıza 12 saat içinde yanıt verilir; soru sayısında sınır yoktur |
Kıyafet notu: Kardiyo için terletmeyen bir kumaş ve rahat bir çorap fark yaratır; seamless spor tayt koleksiyonumuza ve havlu tabanlı spor çoraplarımıza göz atabilirsiniz.
Kardiyo, ağırlık ve beslenmenizi tek bir planda birleştirmek ister misiniz? Size uygun paketi birkaç soruyla bulabilirsiniz.
12. Sık Sorulan Sorular
Kardiyo nedir?
Kardiyo, kalp atışını ve nefes alışverişini hızlandıran, büyük kas gruplarını dakikalarca ritmik şekilde çalıştıran egzersizlerin genel adıdır. Aerobik egzersiz olarak da bilinir; tempolu yürüyüş, koşu, bisiklet, yüzme ve ip atlama en yaygın örnekleridir.
Kardiyo ne demek?
Kardiyo, kalp ve damar sistemi anlamına gelen "kardiyovasküler" kelimesinin kısaltmasıdır. Sporda kalp ve akciğer dayanıklılığını geliştiren egzersizler için kullanılır.
Haftada ne kadar kardiyo yapılmalı?
Dünya Sağlık Örgütü yetişkinlere haftada 150 ile 300 dakika orta şiddetli ya da 75 ile 150 dakika yüksek şiddetli aerobik aktivite öneriyor. Örneğin haftada 5 gün 30 dakika tempolu yürüyüş 150 dakikayı tamamlar.
Kardiyo kilo verdirir mi?
Evet. Donnelly ve ekibinin 2013 çalışmasında beslenmesini değiştirmeden 10 ay boyunca haftada 5 gün kardiyo yapanlar ortalama 3,9 ile 5,2 kg verdi. Daha hızlı ve kalıcı sonuç için kardiyoyu kalori açığı ve ağırlık antrenmanıyla birlikte uygulayın.
HIIT mi, sabit tempolu kardiyo mu daha çok yağ yakar?
Wewege ve ekibinin 2017 meta analizinde ikisi de yağ kütlesini ve bel çevresini benzer oranda azalttı. HIIT yaklaşık yüzde 40 daha az zaman gerektirdi; sabit tempolu kardiyo ise yeni başlayanlar için daha kolay sürdürülebilir.
Zone 2 kardiyo nedir?
Zone 2, nabız bölgelerinin ikincisi, yani orta yoğunluğun alt sınırıdır. Bu tempoda rahatça konuşabilirsiniz. Kendi aralığınızı nabız bölgesi hesaplama aracımızla bulabilirsiniz.
Aç karnına kardiyo daha çok yağ yakar mı?
Hayır. Schoenfeld ve ekibinin 2014 çalışmasında aç karnına ve tok karnına kardiyo yapan kadınlar arasında yağ kaybında fark çıkmadı. Belirleyici olan günlük kalori dengesidir.
Kardiyo kasları eritir mi?
Makul miktarda kardiyo kasları eritmez. Lundberg ve ekibinin 2022 meta analizinde ağırlık antrenmanına kardiyo eklemek kasın bütün olarak büyümesini olumsuz etkilemedi; kas lifi düzeyindeki küçük etki koşuda görüldü, bisiklette görülmedi.
Evde kardiyo nasıl yapılır?
Ekipman olmadan jumping jack, mountain climber, yerinde tempolu yürüyüş ve merdiven çıkmayı 30 saniye çalışma, 30 saniye dinlenme şeklinde 10 ile 20 dakika dönüşümlü yapabilirsiniz. Kondisyon bisikleti ya da ip de evde kolay kullanılan seçeneklerdir.
Kardiyo ağırlıktan önce mi sonra mı yapılmalı?
Lundberg ve ekibinin 2022 meta analizinde aynı gün yapılan antrenmanlarda sıra, kas lifi gelişimini değiştirmedi. Önceliğiniz kas ve kuvvetse ağırlığı yorgun olmadan yapabilmek için önce ağırlık, sonra kardiyo yapmak pratik bir seçimdir.
- Kodama S, Saito K, Tanaka S ve ark. Cardiorespiratory fitness as a quantitative predictor of all-cause mortality and cardiovascular events in healthy men and women: a meta-analysis. JAMA. 2009;301(19):2024-2035. PubMed 19454641
- Donnelly JE, Honas JJ, Smith BK ve ark. Aerobic exercise alone results in clinically significant weight loss for men and women: midwest exercise trial 2. Obesity (Silver Spring). 2013;21(3):E219-E228. PubMed 23592678
- Wewege M, van den Berg R, Ward RE, Keech A. The effects of high-intensity interval training vs. moderate-intensity continuous training on body composition in overweight and obese adults: a systematic review and meta-analysis. Obes Rev. 2017;18(6):635-646. PubMed 28401638
- Schoenfeld BJ, Aragon AA, Wilborn CD, Krieger JW, Sonmez GT. Body composition changes associated with fasted versus non-fasted aerobic exercise. J Int Soc Sports Nutr. 2014;11(1):54. PubMed 25429252
- Lundberg TR, Feuerbacher JF, Sünkeler M, Schumann M. The Effects of Concurrent Aerobic and Strength Training on Muscle Fiber Hypertrophy: A Systematic Review and Meta-Analysis. Sports Med. 2022;52(10):2391-2403. PubMed 35476184
- World Health Organization. WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour. Geneva: WHO; 2020. WHO
- World Health Organization. Physical activity: fact sheet. WHO
Yazan: Doğukan Gürsoy, Enerji Sistemleri Mühendisi ve Fitness Koçu · İnceleyen: İmge Gürsoy, Yüksek Hemşire, Pilates ve Fitness Eğitmeni. Fitinsane'nin kurucularıdır; 2019'dan bu yana 5.000'den fazla danışanla online koçluk yürütmektedirler.